dijabetes

pregled

Najpoznatiji dijabetes od svih je dijabetes melitus, odnosno prisustvo previše šećera u krvi.

U stvari, postoji mnogo vrsta dijabetesa.

DIJABETES – EPIDEMIOLOGIJA

Dijabetes pogađa 4% stanovništva u industrijski razvijenim zemljama.

Vrlo često postoji porodična zemlja.

Oko 5 do 7% djece koja imaju roditelje dijabetičare izloženo je riziku od razvoja bolesti.

Čini se da određena tkiva predstavljaju svojevrsnu otpornost na djelovanje insulin obično proizvodi pankreas.

DIJABETES – KLASIFIKACIJA

Postoje dvije vrste dijabetes melitusa:

• Le dijabetes ovisan o insulinu (takođe se zove Dijabetes tipa 1), odnosno čije se liječenje može obaviti samo supkutanom primjenom inzulina.
  Javlja se u dobi između 40 i 50 godina, iznenada (u 80% slučajeva). U 5% slučajeva otkriva se sistematskom procjenom. Nivo insulina u krvi je veoma nizak, ili čak nula. Nivo glukagona (hormona) u krvi je povećan. Ovaj hormon, koji luči pankreas, uzrokuje povećanje koncentracije šećera u krvi. Lučenje inzulina, koje treba da proizvodi gušterača, ne može biti uzrokovano davanjem lijekova.
  Kod pacijenata koji boluju od dijabetesa tipa 1 često nalazimo prisustvoantitijelo usmjerena protiv vlastitog pankreasa: ova antitijela se nazivaju anti-cirkulacijska otočna antitijela.
  Ponekad postoje genetski faktori. Pretraga u krvi pacijenta za određenim antigenima kao što je HLA DR ¾ (između ostalih) je pozitivna. Upotreba inzulina u medicinskom obliku je neizbežna, imaće za cilj snižavanje nivoa šećera u krvi, ali i sprečavanje pojave komplikacija. Iz tog razloga se ova vrsta dijabetes melitusa naziva inzulinsko zavisna (insulin-ovisna).

• Inzulinski neovisni dijabetes (takođe se zove Dijabetes tipa 2)

DIJABETES – UZROCI

Dijabetes ovisan o inzulinu može imati virusni uzrok.
Neki subjekti imaju genetsku predispoziciju, a kada beta ćelije (koje proizvode insulin) pankreasa napadnu spoljni faktori, kao što je virus zauške, virus Coxsackie B4 ili toksični agens (ili citotoksični, odnosno toksični za ćelije), manifestuju se autoimuni mehanizmi i mogu igrati ulogu razarača.

Kod osoba koje još nisu dijabetičari, prikladno je tražiti uzrok dijabetesa, kao što su:

• infekcija
   
• intenzivan stres
   
• un infarkt miokarda
   
• tretman kortizonom
   
• un feohromocitom
   
• hormonska neravnoteža (osim insulina)
   
• trudnoća

Ali u 30% slučajeva nema poznatog uzroka.

DIJABETES – SIMPTOMI

Simptomi dijabetes melitusa su (nepotpuna lista):

• intenzivna žeđ (polidipsija) koja odgovara curenju urina
   
• učestalo mokrenje (poliurija) i važno, od 3 do 4 litre dnevno
   
• gubitak težine koji odgovara gubitku tjelesne masti i mišića
   
• a astenija (intenzivan umor)
   
• abdominalni bol
   
• karakterističan miris daha nalik acetonu
   
• ponekad intenzivna glad

DIJABETES – LABORATORIJSKI PREGLED

Napominjemo:

• Povišen nivo šećera u krvi (hiperglikemija) veće od 2 g po litru
   
• Ketozurija, odnosno prisustvo ketonskih tijela u urinu
   
• Hiperholesterolemija (višak holesterola u krvi)
   
• Jonogram kako bi se izmjerila količina određenih jona u krvi: kalijum, natrijum et magnezij u osnovi.
   
• Doziranje od pH predstavlja važan element koji omogućava korelaciju sa ketonskim tijelima.

DIJABETES – KOMPLIKACIJE

Les komplikacije koje se mogu pojaviti tijekom dijabetes melitusa su (nepotpuna lista):

Ketoacidoza : pretjerano povećanje kiselosti krvi zbog nakupljanja elemenata zvanih ketonska tijela. Ova ketonska tijela su hemikalije:aceton, betaoksidobutirnu kiselinu i dijacetnu kiselinu.

Ketoacidoza se opaža kada osoba dugo vremena ne jede. Takođe se primećuje tokom značajnog i dugotrajnog povraćanja. Ali ketoacidoza je i komplikacija dijabetes melitusa, koju karakterizira činjenica da glukoza (šećer) ne ulazi u stanice gdje je potrebna. Ćelije će morati koristiti druge sastojke kao gorivo za funkcioniranje. Zatim se kreću prema Masne kiseline (koji su osnovni elementi masnih supstanci sadržanih u krvi), čija će degradacija od strane ćelija dovesti do stvaranja drugih hemijskih elemenata koji će se zatim akumulirati u krvi, ketonskih tela. Ketoacidozu karakteriše karakterističan miris daha, mučnina, povraćanje, anoreksija (gubitak apetita) i bol u abdomenu. U određenim situacijama rezultira, u teškim slučajevima, dehidracijom, praćenom ubrzanim disanjem (disanje Kussmaula i Kiena) kako bi se omogućila eliminacija ugljičnog dioksida nakupljenog u tijelu, izvora kiselosti krvi. Tretman se jednostavno sastoji od davanja baznih supstanci, namijenjenih podizanju pH vrijednosti (smanjenju kiselosti), neutralizacijom kiselina prisutnih u krvi. Kada je uzrok ketoacidoze dijabetes melitus ovisan o inzulinu, moraju se dati injekcije inzulina kako bi se ponovno uspostavio ravnoteža razine šećera u krvi. U najtežim slučajevima može doći do kome nakon prekomjernog nakupljanja kiselih tijela u tijelu.
​

Na nivou mrežnjače, primjećujemo, zahvaljujući pregledu tzv fundus ili naangiografija sa fluoresceinom (koji se sastoji od vizualizacije malih arterija u stražnjem dijelu oka nakon ubrizgavanja proizvoda pacijentu koji im omogućava da se vide na posebnom rendgenskom snimku), oštećenja uzrokovana dijabetesom. Ovo oštećenje direktno zavisi od dužine trajanja dijabetesa.
Sudovi mrežnjače normalno bi trebali biti nepropusni, ali tokom pregleda dolazi do curenja fluoresceina, što ukazuje na leziju u malim arterijama ovog organa. A edem Tada se formira, što se naziva makularni edem, što dovodi do smanjenja vidne oštrine i zahtijeva posebno teško liječenje.
Mogu se javiti i male tromboze (opstrukcija malih krvnih žila) i krvarenja u retini.
Un glaukom a ablacija retine također može pogoršati prognozu.
Liječenje je prije svega preventivno i zahtijeva dobru ravnotežu razine šećera u krvi (glikemija), koja se može pratiti kroz duge periode, zahvaljujući korištenju testa koji se zove doza glikoziliranog hemoglobina. Evo fotokoagulacija, koji uključuje korištenje lasera za koagulaciju određenih područja retine, također se koristi.

Na nivou bubrega, dijabetes uzrokuje bolest tzv nefropatija, što uzrokuje visoku smrtnost.
Ovo se razvija samo kod 35 do 45% dijabetičara zavisnih od insulina. Počinje pojavom takozvane mikroalbuminurije, odnosno pojavom albumina u malim količinama u urinu. To je između 30 i 300 mg/24 h, a pojavljuje se najranije 5 godina nakon otkrića dijabetesa. Zatim dolazi faza makroalbuminurija, odnosno pojavu mnogo veće količine albumina u urinu, reda veličine 300 mg/24 sata i stoga se može detektovati pomoću trakice za urin. Zatim se pojavljuje a arterijska hipertenzija, a klirens kreatinina se postepeno pogoršava sve dok pacijent ne dođe do zatajenja bubrega.
Kreatinin je tvar napravljena od dušika, koja nastaje razgradnjom kreatina, koji je sastavni dio mišićnog tkiva. Normalno, kreatinin se mora eliminisati putem bubrega u urinu. Čim se njegov nivo nenormalno poveća u krvi, to znači da bubrežna funkcija (filtracija krvi preko bubrega) više nije dovoljna. Njegov nivo u krvi ne bi trebalo da prelazi 115 mikromola po litri, odnosno 7 do 13 mg po litri.
Smrtnost pacijenata sa zatajenjem bubrega djelimično je povezana sa kardiovaskularnim oboljenjima, tj. srce i krvne žile, čiji je rizik 30 do 40 puta veći nego kod dijabetičara koji nisu zavisni od insulina i koji nemaju bolest bubrega. I ovdje je prevencija kroz dobru ravnotežu šećera u krvi najbolji tretman.
Upotreba lijeka koji se zove inhibitor enzima koji pretvara enzim izgleda zanimljivo. Ovaj lijek snižava krvni pritisak i samim tim direktno smanjuje pritisak u bubrezima, tačnije u glomerulima, koji su prvi dio osnovne ćelije bubrega. Ova osnovna ćelija se sastoji od nefron (anatomska i funkcionalna jedinica bubrega) gdje se odvija formiranje primarnog urina (prvog urina) proizvedenog iz krvi. Neki liječnici dodaju dva druga lijeka ACE inhibitorima, a to su blokatori kalcijumskih kanala i antihipertenzivi (diuretici).

Neuropatije da li komplikacije utiču na nervni sistem. One u suštini rezultiraju polineuritis (upala nerava) uglavnom zahvaća donje udove. Oni su proglašeni od strane parestezije (poremećaji osjetljivosti uz malu anesteziju) i disestezije (nenormalan palpatorni utisak stvari), koji su ponekad bolni.
Doktor će utvrditi izmijenjene reflekse, te oštećenja nervnog, genitalnog i urinarnog sistema, ali i digestivnog trakta i srca, što može biti uzrok porasta mortaliteta.
Prema studiji pod nazivom DCCT, dobra kontrola glikemije može smanjiti pojavu kliničke neuropatije za 60%.
​

U arterijama donjih udova, duhan očito povećava rizik od dijabetesa i dovodi do stvrdnjavanja arterija što se može manifestirati otežanim hodanjem, pojavom čira, nestankom pulsa (palpacija pulsa više ne pokazuje prolazak krvi) u arterije.
Upotrebaarterijski dopler eho donjih udova omogućava procjenu lokacije i opsega lezija. Tada je poželjno podvrgnuti se pregledu koji se zove arteriografija koji se sastoji od vizualizacije stanja arterija donjih udova pomoću radioprovidne supstance koja se u njih uvodi. Ovaj pregled bi takođe imao prednost da bi se hirurški mogao predvideti, ako je potrebno, ono što se zove revaskularizacija, odnosno stvaranje novog vaskularnog sistema koji će omogućiti donjim udovima da povrate normalnu irigaciju.
​

Le dijabetičko stopalo je ozbiljna i česta komplikacija. To je zbog samih vaskularnih poremećaja koji su povezaniateroskleroza velike arterije i njihovo otvrdnuće, male arterije mogu dovesti do mikroangiopatija, odnosno bolest od arteriole i kapilare, što rezultira a ishemija tkiva (odsustvo navodnjavanja krvi određenih tjelesnih tkiva). Higijena stopala tada postaje od najveće važnosti kod dijabetičara, inače će pojava čireva različitih veličina vjerovatno produbiti debljinu noge. Izgled onoga što zovemo plantarni perforator koji se sastoji od bezbolne ulceracije, također može zariti do kosti. U tom slučaju, apsolutno je potrebno ukloniti potpornu točku i izvršiti lokalnu dezinfekciju uz, ako je potrebno, korištenje antibiotici općenito.
​

La Dupuytrenova bolest Uočeno je kod 15 do 30% inzulinsko zavisnih dijabetičara, dok se ova bolest uočava samo u 5% opće populacije. Sastoji se od povlačenja tetiva dlana, čije porijeklo nije poznato.
 

Na nivou kože, napominjemo a pruritus (jaki svrab) i pojava smeđih mrlja na nozi u nivou potkolenice.
 

Infektivne komplikacije bakterijskog porijekla, uglavnom zbog prisustva stafilokoka ili gljivica, koje zahvaćaju genitalni trakt, urinarni trakt, pluća i kožu.

DIJABETES – LIJEČENJE

• Dijetetske konsultacije uključujući individualne preglede ishrane
   
• Injekcije inzulina, čiji će se broj i raznovrsnost prilagoditi svakom pacijentu i načinu ishrane koju mora slijediti.